Lau tượng đồng, đồ đồng trưng bày: dụng cụ, lịch lau và những thứ tuyệt đối không được chà

Trả lời ngắn: tượng đồng trưng bày chỉ cần phủi bụi mỗi tuần bằng chổi lông mềm, lau nhẹ bằng khăn vải mịn khô mỗi tháng, và cầm bằng găng tay cotton để không để lại vân tay. Không dùng giấm, chanh, kem đánh răng, bột baking soda hay miếng cọ xoong để chà, vì phần lớn đồ đồng phong thủy có lớp giả cổ hoặc lớp phủ bóng, chà một lần là trầy mất.

Nhiều nhà thấy tượng Thần Tài, con thiềm thừ hay chiếc lư đồng "xỉn đi" sau vài tháng, rồi ra tay đánh cho sáng như mới. Kết quả thường là một mảng loang lổ: chỗ sáng chói, chỗ còn màu cũ, lớp màu nâu giả cổ mà thợ đã mất công tạo bị chà trơ ra lớp kim loại vàng sáng bên dưới. Cái cần làm với đồ đồng trưng bày gần như luôn là giữ sạch, không phải làm mới.

Trước khi lau: biết món đồ của mình có lớp gì

Đồ đồng phong thủy hiếm khi để trần. Thường gặp nhất là lớp giả cổ (nâu, đen, xanh rêu tạo bằng hóa chất rồi phủ sáp), lớp đánh bóng rồi phủ sơn trong, lớp mạ vàng hay dát vàng ở các chi tiết, và lớp sơn mài, sơn màu trên y phục tượng. Mỗi lớp chịu được một mức chà khác nhau. Không chắc món của mình có lớp gì thì hỏi lại nơi bán, xem phiếu đi kèm, hoặc thử ở một góc khuất dưới đáy bằng khăn khô trước.

Một cách nhìn nhanh: bề mặt có độ bóng đều như phủ kính, chạm vào hơi trơn thường là có lớp phủ bóng. Bề mặt màu trầm, lì, có chỗ đậm chỗ nhạt theo đường nét là lớp giả cổ. Những món này đều thuộc nhóm chỉ lau khô.

Bộ dụng cụ nên có sẵn

• Một chổi lông mềm bản rộng (loại chổi quét phấn hoặc cọ sơn lông mềm còn mới) để phủi bụi trên mặt phẳng.
• Một cọ nhỏ đầu tròn để lùa bụi trong các kẽ: vảy rồng, nếp áo, chân tỳ hưu, lỗ đúc.
• Hai, ba khăn vải mịn sợi cotton hoặc vải lau kính không xơ, dùng khô.
• Găng tay cotton mỏng để cầm, nhấc tượng.
• Một quả bóp thổi bụi (loại dùng cho máy ảnh) cho những khe chổi không lọt.

Không cần mua dung dịch chuyên dụng cho việc lau định kỳ. Dung dịch đánh bóng đồng là thứ dành cho đồ đồng trần, dùng lên lớp giả cổ hay lớp phủ là gây hại.

Phủi bụi hằng tuần: làm đúng thứ tự

1. Đeo găng tay, nhấc tượng xuống một mặt phẳng có lót khăn, không lau khi tượng đang đứng chênh vênh trên kệ cao.
2. Phủi bụi từ trên xuống dưới bằng chổi bản rộng, theo chiều nét đúc.
3. Lùa cọ nhỏ vào các kẽ, chỗ bụi bám thành lớp thì dùng bóp thổi trước rồi mới quét.
4. Lau lại phần đế, mặt kệ, rồi đặt tượng về đúng chỗ, đúng hướng như trước.

Năm phút mỗi tuần như vậy giữ cho bụi không kịp kết dính với hơi ẩm thành lớp cáu khó lau. Ở nhà mặt phố nhiều bụi đường, có thể phủi hai lần mỗi tuần.

Lau khăn hằng tháng

Mỗi tháng một lần, lau toàn bộ bề mặt bằng khăn cotton khô, miết nhẹ theo một chiều. Mục đích là lấy đi lớp bụi mịn và dầu từ không khí bám lên. Không xịt nước, không hà hơi rồi lau, không dùng khăn ướt có cồn. Nếu có vết dính như bã nến, giọt sáp, để nguội cứng rồi gỡ bằng que gỗ mềm hoặc móng tay bọc khăn, không cạo bằng dao.

Vân tay: kẻ phá hoại thầm lặng

Mồ hôi tay có muối và axit nhẹ. Cầm tượng đồng bằng tay trần nhiều lần, sau vài tuần sẽ thấy những vệt sẫm đúng hình đầu ngón tay, nhất là trên đồ đồng phủ bóng mỏng. Vì vậy nên quen cầm bằng găng tay, hoặc ít nhất cầm vào phần đế. Ở cửa hàng, quầy thu ngân, nơi khách hay sờ đầu tỳ hưu, thiềm thừ "lấy lộc", nên lau khô cuối mỗi ngày.

Những thứ tuyệt đối không dùng

Khi nào mới cần làm sạch sâu

Chỉ khi tượng dính bẩn thật sự: khói hương bám thành lớp vàng, dầu mỡ từ bếp, vết nước mưa hắt vào. Lúc đó có thể dùng khăn hơi ẩm (vắt thật kiệt) với một giọt xà phòng trung tính pha loãng, lau nhẹ một vùng nhỏ, lau lại bằng khăn ẩm nước sạch rồi thấm khô ngay. Không để nước đọng trong lỗ đúc. Với đồ mạ vàng, dát vàng hay sơn mài, làm sạch sâu nên nhờ thợ hoặc nơi bán, vì lớp vàng rất mỏng.

Đồ đồng trên ban thờ và gần hương nến

Tượng và đồ đồng đặt gần bát hương bị khói bám nhanh hơn hẳn. Cách đỡ việc nhất là kê xa nguồn khói một chút, thắp ít nén hơn và chọn hương ít khói. Khi bao sái cuối năm, phủi bụi và lau khô như lịch hằng tháng là đủ; nhiều gia đình có lệ riêng về việc lau đồ thờ, nên hỏi người lớn trong nhà trước khi động tới.

An toàn khi nhấc tượng nặng

Tượng đồng đúc đặc cỡ vừa đã nặng hơn nhiều người nghĩ. Nhấc bằng cả hai tay, đỡ dưới đế chứ không nắm vào tai, sừng, tay tượng vì đó là chỗ mảnh nhất. Tượng trên kệ cao thì đứng bằng ghế chắc, có người đỡ bên dưới. Đặt lại tượng xong, kiểm tra kệ còn vững và miếng chống trượt dưới đế còn nguyên.

Lịch lau gợi ý cho cả năm

Khi lỡ làm hỏng lớp hoàn thiện

Nếu đã lỡ chà mất một mảng giả cổ, đừng cố tự pha hóa chất làm màu lại ở nhà: các dung dịch tạo màu đồng thường độc và khó làm đều. Cách an toàn là mang tượng tới thợ đồng hoặc hỏi nơi bán có nhận làm lại màu không. Trong lúc chờ, cứ để yên, không chà thêm cho đều, vì càng chà vùng hỏng càng lan.

Đồ đồng ở cửa hàng, quầy thu ngân

Thiềm thừ, tỳ hưu đặt ở quầy thu ngân là món bị sờ nhiều nhất trong nhà hàng, cửa hiệu. Nhân viên đếm tiền xong tiện tay xoa đầu tỳ hưu, khách đứng chờ cũng đưa tay chạm. Ở chỗ này nên giao cho một người phụ trách lau khô cuối ca, giữ một chiếc khăn riêng không dùng chung với khăn lau bàn, và đặt vật phẩm lùi vào trong một chút để tránh tay dính dầu mỡ, nước đá. Tiền giấy, tiền xu cũng mang theo bụi và dầu tay, nên đừng chất tiền đè lên lưng tượng đồng.

Chọn tượng đồng sẵn lớp phủ tốt để đỡ công giữ

Ngay từ lúc mua, có thể chọn những món có lớp phủ bảo vệ đều, đường nét không quá nhiều khe sâu nếu nhà nhiều bụi. Ở thegioiphongthuy.com có mục tượng Thần Tài, Quan Công và các tượng thờ bằng đồng; khi chọn, hỏi rõ món đó có lớp giả cổ hay phủ bóng để biết cách giữ ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp