Vệ sinh gốm sứ trưng bày: bình men, lục bình, đĩa cảnh và tượng gốm giữ men bóng mà không rạn, không mẻ

Trả lời ngắn: gốm sứ men bóng có thể rửa bằng nước ấm vừa với xà phòng trung tính, dùng khăn mềm, rồi để khô tự nhiên. Gốm men rạn, gốm mộc không men, đồ có vẽ vàng, vẽ màu trên men thì chỉ lau khăn hơi ẩm, không ngâm. Luôn rửa trong chậu có lót khăn, không dùng nước nóng già, không dùng javel đậm đặc và không đánh bằng miếng cọ.

Một chiếc lục bình men lam đặt phòng khách, đôi bình tỳ bà trên tủ, chiếc đĩa cảnh vẽ cá chép trên giá: sau một thời gian đều phủ bụi, có khi thêm vết nước, vệt khói hương. Gốm sứ là vật liệu khá bền với hóa chất thông thường, nhưng lại rất dễ hỏng vì một cú va hay một lần đổi nhiệt đột ngột. Làm sạch đúng cách chủ yếu là làm chậm và nhẹ tay.

Phân biệt nhanh các loại gốm trong nhà

Dụng cụ cần chuẩn bị

• Chậu nhựa to, đáy lót khăn dày; tránh rửa trực tiếp trong bồn sứ, bồn inox cứng.
• Khăn microfiber, khăn cotton mềm, cọ lông mềm cho hoa văn nổi.
• Xà phòng rửa chén trung tính, loại không có hạt.
• Găng tay cao su có gai bám để cầm chắc khi tay ướt.

Lau bụi định kỳ

Mỗi tuần phủi bụi bằng chổi lông mềm hoặc khăn khô. Với bình miệng nhỏ, bụi lọt vào trong lòng bình khó lấy; có thể đậy miệng bình bằng một miếng vải mỏng khi không cắm hoa, hoặc dùng bóp thổi bụi. Mỗi tháng lau toàn thân bằng khăn hơi ẩm rồi lau khô. Cầm bình bằng thân và đáy, không nhấc bằng quai, tai hay miệng bình vì đó là chỗ mỏng nhất và hay có vết nối.

Rửa gốm sứ men bóng khi thật bẩn

1. Lót khăn dày trong chậu, cho nước ấm vừa tay, không nóng.
2. Hòa vài giọt xà phòng trung tính.
3. Đặt từng món một vào chậu, không xếp chồng.
4. Lau bằng khăn mềm, hoa văn nổi thì dùng cọ lông mềm.
5. Xả lại bằng nước sạch cùng nhiệt độ, tránh đổi sang nước lạnh đột ngột.
6. Thấm khô bằng khăn, úp hoặc để nghiêng nơi thoáng cho khô hẳn lòng bình.

Gốm men rạn: đẹp nhưng dễ bám bẩn

Lưới vết rạn trên men là nét đẹp cố ý của nhiều dòng gốm. Nhưng chính các vết rạn đó cho nước và chất bẩn thấm vào, làm vết rạn sẫm màu dần. Vì vậy gốm men rạn chỉ nên lau khăn hơi ẩm vắt kiệt rồi lau khô ngay, không ngâm nước, không dùng chất tẩy có màu. Nếu vết rạn đã sẫm màu và muốn làm sáng lại, nên hỏi người bán hoặc thợ gốm; tự ngâm thuốc tẩy có thể làm men mờ hoặc làm xương gốm yếu đi.

Gốm mộc, đất nung không men

Đồ đất nung, chậu gốm mộc, tượng đất nung hút nước như miếng bọt biển. Nước thấm vào mang theo cặn, khi khô để lại vệt trắng vôi. Chỉ phủi bụi bằng cọ khô. Vết bẩn bám thì dùng gôm tẩy mềm (loại tẩy bút chì màu trắng) xoa nhẹ thử ở chỗ khuất. Không bôi dầu, không đánh xi.

Đồ vẽ vàng, vẽ màu trên men

Viền vàng trên đĩa, hoa văn màu nổi trên bình thường được vẽ sau khi tráng men và nung lại ở nhiệt thấp, nên lớp màu mỏng và yếu hơn men nền nhiều. Chà khăn mạnh hay rửa máy sẽ làm vàng mờ dần. Chỉ lau khô, nhẹ tay, tránh chạm vào phần vàng khi cầm.

Vết nước, vết cặn vôi trong lòng bình

Bình cắm hoa lâu ngày để lại vòng cặn vôi ở mực nước. Với sứ và gốm men bóng, có thể đổ nước ấm pha một ít giấm ăn vào ngâm một lúc rồi rửa lại bằng nước sạch; không dùng cách này cho gốm men rạn, gốm mộc. Nhớ: không bao giờ pha giấm với javel hay chất tẩy có clo trong cùng một bình, vì hai thứ này gặp nhau sinh khí độc.

Sốc nhiệt: kẻ làm rạn bình âm thầm

Gốm sứ có thể nứt khi đổi nhiệt đột ngột: rót nước nóng vào bình đang lạnh, đem bình vừa rửa nước ấm ra phơi nắng gắt, đặt bình gốm sát đèn sưởi. Vết nứt có khi không thấy ngay mà lộ ra vài ngày sau. Luôn rửa bằng nước ấm vừa và làm khô trong bóng râm.

Mẻ, nứt: xử lý ngay khi phát hiện

Vết mẻ nhỏ ở miệng bình có cạnh sắc, có thể cứa tay khi lau. Dán một miếng băng dính giấy che tạm, cất mảnh mẻ nếu còn, và mang tới thợ phục chế gốm. Vết nứt chân chim thì không nên cắm hoa có nước nữa vì nước thấm qua làm vết nứt lan. Với đồ gốm thờ hay đồ gia truyền, việc gắn sửa nên chọn thợ có kinh nghiệm, tránh tự dùng keo dán mạnh làm ố men.

An toàn khi di chuyển lục bình lớn

Lục bình cao, bình sành cỡ lớn khá nặng và trọng tâm cao. Di chuyển bằng hai người, ôm thân bình, không nắm miệng. Bình đặt dưới sàn ở lối đi nên kê lùi vào góc, hoặc dùng sáp dính đế chống lật, nhất là nhà có trẻ nhỏ chạy nhảy và thú cưng. Không đặt lục bình trên kệ cao không neo.

Lịch vệ sinh gợi ý

Gốm đựng đồ ăn khác gốm trưng bày

Một số bình, đĩa gốm trang trí có men màu đậm có thể chứa chì hoặc cadmi, nên không dùng đựng đồ ăn chua, nóng. Khi vệ sinh, cũng đừng để chung đồ gốm trưng bày với bát đĩa ăn trong cùng chậu rửa, vừa đỡ va vừa đỡ lẫn. Phần này đã có bài riêng về men gốm có chì, có cadmi.

Đĩa cảnh treo tường và giá đỡ

Đĩa gốm treo tường thường được giữ bằng móc lò xo hoặc giá kẹp. Mỗi lần vệ sinh, tháo đĩa xuống bằng hai tay, kiểm tra móc còn đàn hồi không, các chấu kẹp có bọc nhựa còn nguyên không. Chấu kim loại trần cọ vào men lâu ngày có thể làm xước hoặc mẻ vành. Móc đã yếu thì thay mới trước khi treo lại; đĩa rơi từ trên tường xuống thường vỡ hẳn, mảnh văng có thể gây thương tích.

Bình gốm cắm hoa tươi

Bình đang cắm hoa nên thay nước hai, ba ngày một lần, đổ nước bằng cách nghiêng nhẹ chứ không lật úp bình nặng. Cuống hoa thối để lâu tạo lớp nhớt và vệt ố trong lòng bình, khó lau. Bình miệng hẹp có thể dùng chổi cọ chai cán dài loại lông mềm. Không để bình cắm hoa trên đồ gỗ không có đĩa lót, vì nước đọng ngoài thân bình sẽ thấm vào gỗ.

Chọn gốm sứ dễ giữ

Nhà nhiều bụi, ít thời gian chăm thì chọn gốm men bóng, ít hoa văn nổi, miệng không quá nhỏ. Có thể xem các món đĩa và đồ gốm trên thegioiphongthuy.com, hỏi rõ món đó là sứ, sành hay gốm men rạn để biết cách giữ ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp