Ánh nắng và ánh đèn làm phai màu vật phẩm: món nào sợ sáng nhất và cách bày để giữ màu lâu

Trả lời ngắn: các món dễ phai màu nhất là thạch anh tím, thạch anh hồng, citrine, đá nhuộm, gỗ sẫm màu, đồ sơn mài, vải lụa và giấy. Nên đặt chúng ở chỗ có ánh sáng gián tiếp, kéo rèm mỏng ở cửa sổ hướng nắng, dùng đèn LED và không chiếu sát suốt ngày, thỉnh thoảng xoay vật phẩm để màu không lệch một bên.

Nhiều người chỉ phát hiện vật phẩm phai màu khi nhấc nó lên: mặt quay ra cửa sổ nhạt hẳn so với mặt quay vào tường, đế gỗ để lại vệt sẫm hơn xung quanh. Ánh sáng làm phai màu từ từ, mỗi ngày một chút nên rất khó nhận ra. Biết trước món nào nhạy cảm thì có thể bày cho đẹp mà vẫn giữ màu.

Vì sao ánh sáng làm phai màu

Ánh nắng có tia cực tím và cả nhiệt. Tia cực tím phá vỡ dần các chất tạo màu trong gỗ, sơn, vải, thuốc nhuộm và cả một số tâm màu trong khoáng vật. Nhiệt làm nóng bề mặt, thúc đẩy phản ứng nhanh hơn. Đèn sợi đốt, đèn halogen cũ cũng tỏa nhiệt; đèn LED thì ít nhiệt và ít tia cực tím hơn nhiều.

Bảng mức nhạy sáng của vật phẩm thường gặp

Cửa sổ hướng Tây và hướng Nam

Ở phần lớn nhà Việt, cửa sổ hướng Tây đón nắng chiều gắt và nóng nhất, cửa hướng Nam đón nhiều nắng vào mùa đông. Kệ trưng bày nên đặt ở tường không bị nắng chiếu thẳng tới. Nếu buộc phải để gần cửa sổ, dùng rèm voan mỏng hoặc dán phim chống tia cực tím lên kính; vẫn có ánh sáng đẹp mà giảm hẳn tia gây phai màu.

Đèn trưng bày: chọn và đặt thế nào

• Ưu tiên đèn LED, ít tỏa nhiệt.
• Đặt đèn cách vật phẩm một khoảng, chiếu xiên thay vì rọi sát.
• Không để đèn tủ kính sáng suốt ngày đêm; dùng công tắc hẹn giờ.
• Tránh đèn halogen cũ chiếu gần đá màu, vải lụa, tranh giấy.

Xoay vật phẩm định kỳ

Một mẹo đơn giản của người giữ đồ trưng bày là xoay vật phẩm vài tháng một lần, để ánh sáng chia đều các mặt. Với tượng có hướng đặt theo phong thủy (như tỳ hưu quay ra cửa), có thể đổi vị trí kệ hoặc xoay nhẹ trong giới hạn hướng chấp nhận được, hoặc thay bằng cách che nắng. Với đá khối, xoay được thoải mái.

Đá màu: chuyện "phơi nắng nạp năng lượng"

Lời truyền về phơi đá dưới nắng khá phổ biến. Về vật lý, phơi nắng lâu có thể làm thạch anh tím, thạch anh hồng nhạt màu; quả cầu trong suốt còn hội tụ ánh nắng như thấu kính, có thể làm cháy xém rèm, gỗ, giấy nằm đúng tiêu điểm. Nếu muốn giữ nếp, chọn ánh nắng dịu buổi sớm, thời gian ngắn, và không đặt quả cầu ở bậu cửa sổ.

Tượng gỗ và đồ sơn mài

Gỗ dưới nắng thường bạc dần ở mặt hướng sáng. Đồ sơn mài và sơn màu có thể ngả màu, thậm chí nứt lớp sơn khi bị nắng nóng chiếu thường xuyên. Đặt những món này ở phòng trong, xa cửa sổ, và chú ý cả ánh nắng chiếu vào buổi chiều qua cửa kính hành lang.

Tranh lụa, tranh thêu, câu đối giấy

Vải và giấy là nhóm nhạy sáng nhất. Tranh thêu chữ Phúc, tranh lụa phong cảnh, câu đối thư pháp treo ở tường đón nắng chỉ vài năm đã phai và giòn. Nếu treo lâu dài, dùng khung kính chống tia cực tím, treo ở tường khuất nắng và tránh đèn rọi sát.

Nhiệt từ ánh nắng cũng là vấn đề

Ngoài phai màu, nắng chiếu qua kính làm vật phẩm nóng lên. Đá có vết rạn có thể nứt khi bị làm nóng rồi gặp luồng gió lạnh điều hòa. Keo dán ở đế cây tài lộc, hốc đá có thể mềm ra và bong. Nến, sáp, đồ nhựa có thể biến dạng. Đây thêm một lý do để không bày vật phẩm ở bậu cửa sổ hướng nắng.

Ô tô: nơi nắng gắt nhất

Vật phẩm trên taplo ô tô chịu nắng và nhiệt cao hơn trong nhà rất nhiều khi xe đỗ ngoài trời. Đá màu nhạt nhanh, nhựa giả đá biến dạng, đế keo bong. Chọn món nhỏ, chịu nhiệt, đặt ở vị trí không vướng tầm nhìn và không cản túi khí, hoặc mang vào nhà khi đỗ xe lâu ngoài nắng.

Cách kiểm tra màu có đang phai

Chụp ảnh vật phẩm ở cùng chỗ, cùng ánh sáng, mỗi vài tháng một lần, hoặc so mặt hướng sáng với mặt hướng tường. Với đá trên đế, nhấc lên xem phần tiếp xúc với đế có đậm màu hơn không. Phát hiện sớm thì chỉ cần đổi chỗ đặt.

Màu đã phai có lấy lại được không

Phần lớn trường hợp là không. Gỗ có thể được thợ xử lý và hoàn thiện lại bề mặt, nhưng đá tự nhiên đã nhạt màu thì không tự đậm lại. Đá nhuộm phai thì càng không nên nhuộm lại tại nhà. Vì vậy phòng ngừa vẫn là cách duy nhất có hiệu quả.

Tủ kính có thật sự che nắng?

Kính thường chặn được một phần tia cực tím nhưng không chặn hết, và vẫn để nhiệt lọt qua. Một tủ kính đặt ngay dưới cửa sổ hướng nắng vẫn làm vật phẩm bên trong phai màu, thậm chí nóng hơn vì không khí trong tủ khó thoát. Tủ kính chủ yếu chống bụi và va chạm; muốn chống phai thì vẫn phải chọn chỗ đặt khuất nắng hoặc dùng kính có lớp chống tia cực tím.

Đá đặt trên ban thờ, gần đèn thờ

Ban thờ thường có đèn thờ bật lâu, đèn nháy, nến. Đá màu đặt sát đèn thờ có thể nóng và nhạt dần. Kê đá cách nguồn sáng một khoảng, dùng đèn LED, và không để nến cháy sát vật phẩm. Nến còn là nguồn lửa, nên luôn có người trông khi thắp và đặt nến trên đế chắc, xa rèm và giấy.

Vật phẩm ở cửa hàng mặt tiền

Cửa hàng mặt tiền thường có kính lớn, nắng chiếu vào quầy trưng bày suốt buổi chiều. Hàng mẫu đá màu, vòng tay, tượng gỗ để ở đây phai rất nhanh. Dán phim chống nắng lên kính mặt tiền, luân phiên đổi hàng mẫu, và cất hàng chưa bán vào tủ kín. Đây vừa là giữ màu, vừa là giữ giá trị hàng.

Một thói quen đáng giữ: khi nhập một món đá màu về bày, chụp một tấm ảnh dưới cùng ánh sáng và cất ảnh lại. Vài tháng sau so lại, nếu thấy màu đã nhạt rõ thì đổi chỗ món đó ngay và xem lại chỗ đặt của các món cùng loại. Với hàng bán, ghi chú này còn giúp trả lời khách khi được hỏi món đá có giữ màu không.

Chọn món hợp với chỗ nhiều nắng

Nếu chỗ cần đặt vật phẩm là nơi sáng nhiều, có thể chọn món ít nhạy sáng như đồ đồng có lớp phủ, gốm men, thạch anh trắng. Tham khảo các món đá quý phong thủy trên thegioiphongthuy.com, hỏi kỹ loại đá và độ bền màu để đặt cho hợp chỗ.

Câu hỏi thường gặp