Chăm tượng gỗ, linh vật gỗ hằng tháng: phủi bụi, dưỡng sáp, giữ ẩm vừa và tránh thói quen làm gỗ xuống màu
Trả lời ngắn: tượng gỗ chỉ cần phủi bụi mỗi tuần bằng cọ mềm, lau khăn khô mỗi tháng, và vài tháng một lần dưỡng một lớp sáp ong hoặc sáp gỗ chuyên dụng thật mỏng nếu bề mặt mộc hoặc phủ sáp. Không lau bằng khăn ướt, không bôi dầu ăn, không để dưới nắng chiếu trực tiếp và giữ phòng không quá ẩm cũng không quá khô.
Bài về gỗ nứt, mốc, mọt đã nói chuyện xử lý khi hỏng. Bài này đi trước một bước: những việc nhỏ làm đều đặn giúp tượng Di Lặc gỗ, tỳ hưu gỗ, hồ lô gỗ giữ được màu và độ bóng nhiều năm, ít khi phải sửa.
Biết bề mặt gỗ của mình được hoàn thiện thế nào
| Kiểu hoàn thiện | Nhận biết | Cách chăm |
|---|---|---|
| Gỗ mộc | Sờ thấy thớ, hơi nhám, không bóng | Phủi bụi, dưỡng sáp mỏng định kỳ |
| Phủ sáp, phủ dầu | Bóng nhẹ, ấm tay, có mùi sáp | Lau khô, dưỡng sáp lại khi xỉn |
| Phủ PU, sơn bóng | Bóng như kính, trơn tay | Chỉ lau khô, không cần sáp |
| Sơn màu, thếp vàng | Có lớp màu, lớp vàng | Chỉ phủi bụi, không chà |
Phủi bụi hằng tuần
Bụi bám lâu trong các đường chạm sẽ hút ẩm và làm gỗ sẫm màu không đều. Mỗi tuần, dùng cọ lông mềm quét theo chiều thớ gỗ và theo nét chạm, từ trên xuống. Những khe sâu như mắt rồng, nếp áo thì dùng bóp thổi bụi. Tránh dùng chổi lông gà cũ có sợi cứng, dễ vướng và làm xước lớp sáp.
Lau khăn hằng tháng
Mỗi tháng lau toàn bộ bằng khăn cotton khô, miết nhẹ theo thớ. Nếu có vết bẩn dính, dùng khăn vắt thật kiệt gần như khô, lau một chỗ nhỏ rồi lau khô ngay. Gỗ hút nước nhanh, một vệt nước đọng trên gỗ mộc có thể để lại quầng sẫm.
Dưỡng sáp: bao lâu một lần, bao nhiêu là đủ
- Chỉ dưỡng cho gỗ mộc hoặc gỗ phủ sáp; gỗ phủ PU bóng thì không cần.
- Phủi sạch bụi trước, vì sáp bôi lên bụi sẽ thành lớp cáu.
- Lấy một lượng sáp rất nhỏ ra khăn mềm, xoa mỏng theo thớ gỗ.
- Để khoảng mười lăm, hai mươi phút cho sáp se.
- Dùng khăn sạch đánh nhẹ cho bóng, lau hết sáp thừa đọng trong khe.
Với điều kiện trong nhà thông thường, dưỡng vài tháng một lần là đủ; nhà khô hanh có điều hòa chạy nhiều thì có thể dày hơn một chút. Bôi sáp quá dày là lỗi hay gặp: sáp đọng trong khe chạm, bám bụi và làm tượng trông bẩn.
Không dùng dầu ăn, dầu dừa
Dầu ăn và dầu dừa thấm vào gỗ lúc đầu làm gỗ đậm và bóng, nhưng sau đó có thể bị ôi, có mùi, bắt bụi và tạo lớp dính khó lau. Nếu muốn dùng dầu, chọn loại dầu chuyên dụng cho đồ gỗ và làm theo hướng dẫn trên nhãn, thử trước ở mặt đáy.
Giữ độ ẩm vừa phải
Gỗ "thở" theo độ ẩm không khí: ẩm thì trương, khô thì co. Thay đổi nhanh và nhiều là nguyên nhân chính gây nứt. Giữ phòng không quá ẩm vào mùa nồm và không quá khô khi bật điều hòa liên tục. Không đặt tượng gỗ ngay trước luồng gió điều hòa, cạnh máy sưởi, hay sát tường thấm. Nếu nhà có máy đo độ ẩm, giữ ở mức dễ chịu cho người cũng là mức dễ chịu cho gỗ.
Ánh nắng làm gỗ xuống màu
Nắng chiếu trực tiếp làm gỗ sẫm bạc màu hoặc ngả màu không đều, phía hướng nắng một màu, phía khuất một màu. Đặt tượng gỗ nơi có ánh sáng gián tiếp, kéo rèm mỏng ở cửa sổ hướng Tây, và thỉnh thoảng xoay tượng nếu buộc phải để gần cửa sổ.
Hương khói và tượng gỗ
Tượng gỗ trên ban thờ thường bị khói hương phủ một lớp ám vàng, lâu ngày sẫm lại. Kê tượng xa bát hương hơn một chút, chọn hương ít khói và phủi bụi đều đặn sẽ đỡ hơn nhiều. Khi bao sái, chỉ phủi và lau khô; việc dưỡng sáp hay lau mạnh hơn cho đồ thờ nên hỏi người lớn trong nhà trước.
Kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm
- Vết nứt chân chim mới ở đầu thớ gỗ: dấu hiệu khô quá hoặc thay đổi ẩm đột ngột.
- Bột gỗ mịn rơi dưới đế: có thể là mọt, cần xử lý sớm.
- Đốm trắng xám, mùi ẩm: dấu hiệu mốc, cần làm khô và lau sạch.
- Chân đế lỏng, mộng hở: gia cố lại để tượng không đổ.
Phát hiện sớm thì xử lý đơn giản; để lâu thường phải mang đi sửa.
Tượng gỗ có chi tiết sơn và thếp vàng
Tượng sơn màu, thếp vàng không chịu được chà xát. Chỉ phủi bụi bằng cọ thật mềm, không dùng khăn ẩm lên phần vàng. Chỗ sơn bong tróc nên nhờ thợ sơn tượng sửa, tự dặm màu thường lệch màu và làm mất vẻ trang nghiêm.
Khi cất tượng gỗ một thời gian
Bọc tượng bằng vải cotton thoáng, không bọc kín bằng túi nilon vì hơi ẩm bị giữ lại sinh mốc. Cho vào hộp có vài gói hút ẩm, đặt nơi khô, không sát sàn. Mở ra kiểm tra vài tháng một lần.
Mùa nồm: chăm khác các mùa còn lại
Mùa nồm, hơi nước đọng thành giọt trên mặt gỗ, nhất là tượng đặt gần cửa, gần sàn. Đóng cửa sổ vào những ngày nồm nặng, bật máy hút ẩm hoặc điều hòa chế độ khô, và lau khô tượng bằng khăn mỗi khi thấy mặt gỗ ướt lạnh. Không dưỡng sáp vào giữa đợt nồm, vì sáp phủ lên bề mặt còn ẩm sẽ giữ hơi nước bên dưới. Chờ trời hanh lại rồi mới dưỡng.
Mùa hanh khô và phòng điều hòa
Ngược lại, khi trời hanh hoặc điều hòa chạy cả ngày, gỗ dễ co và nứt chân chim ở đầu thớ. Lúc này nên kiểm tra tượng thường hơn, dưỡng một lớp sáp mỏng để gỗ bớt mất ẩm, và để một chậu cây xanh hay bát nước nhỏ trong phòng nếu không khí quá khô. Tránh đặt tượng ở hướng gió thổi trực tiếp của máy lạnh.
Côn trùng và mùi lạ: nhận biết sớm
Thỉnh thoảng ghé mũi ngửi tượng gỗ: mùi gỗ thơm tự nhiên là bình thường, mùi ẩm mốc chua là dấu hiệu gỗ đang giữ hơi nước. Lật tượng xem đáy có lỗ nhỏ tròn hay bột gỗ mịn không. Gặp những dấu hiệu này thì tách tượng ra khỏi các đồ gỗ khác để tránh lan, làm khô và xem bài riêng về gỗ nứt, mốc, mọt. Không tự xịt thuốc diệt côn trùng gia dụng lên tượng thờ hay tượng sơn thếp, vì hóa chất có thể làm hỏng lớp màu; hỏi thợ gỗ trước.
Tượng gỗ ở cửa hàng và văn phòng
Tượng gỗ đặt ở quầy, ở sảnh văn phòng thường chịu nhiều bụi, nhiều tay chạm và điều hòa chạy liên tục. Giao một người phụ trách phủi bụi mỗi ngày, lau khô mỗi tuần, ghi lịch dưỡng sáp vào lịch chung của văn phòng để không ai quên. Đặt tượng lùi vào trong quầy, tránh chỗ khách tựa túi, đặt ly nước.
Khi dọn dẹp văn phòng cuối năm, đừng để tượng gỗ chung chỗ với hóa chất lau sàn, sơn, keo dán. Gỗ hút mùi và hơi dung môi khá nhanh, có thể làm lớp sáp mờ đi. Cất tạm tượng vào phòng khác, đậy vải cotton, xong việc mới đặt lại.
Chọn tượng gỗ dễ chăm
Nhà ẩm, ít thời gian chăm thì chọn tượng gỗ đã phủ hoàn thiện bảo vệ tốt, đường chạm không quá sâu và có đế vững. Có thể xem các mẫu tượng trên thegioiphongthuy.com và hỏi rõ loại gỗ, kiểu hoàn thiện để biết lịch chăm phù hợp.