Obsidian, đá thủy tinh núi lửa: vì sao giòn, sắc cạnh và cách chọn tượng, vòng obsidian cho bền

Trả lời ngắn: obsidian là thủy tinh tự nhiên, hình thành khi dung nham giàu silic nguội quá nhanh nên không kịp kết tinh. Vì là thủy tinh, obsidian cứng chỉ khoảng 5 đến 5,5, dễ trầy hơn thạch anh, và khi vỡ tạo cạnh rất sắc. Obsidian đen tuyền là phổ biến nhất; ánh vàng, ánh bạc, cầu vồng là do bọt khí hoặc vi tinh thể sắp xếp trong đá phản chiếu ánh sáng. Món obsidian đẹp và rẻ, nhưng cần nâng niu hơn đá cứng, và mảnh vỡ phải dọn cẩn thận.

Obsidian hình thành thế nào

Khi núi lửa phun dung nham có hàm lượng silic cao, nếu dung nham gặp nước hoặc không khí lạnh và nguội rất nhanh, các nguyên tử không có thời gian xếp thành mạng tinh thể. Kết quả là một khối thủy tinh tự nhiên, tức obsidian. Màu đen thường do các hạt khoáng vật sắt rất nhỏ lẫn trong khối thủy tinh. Vì không có cấu trúc tinh thể, obsidian không có độ cứng cao như thạch anh dù thành phần hóa học khá gần.

Sắc như dao: điều người dùng nên biết

Obsidian khi vỡ cho mặt vỡ vỏ sò với cạnh cực sắc, sắc đến mức con người thời tiền sử dùng làm mũi tên và dao cắt. Điều này có ý nghĩa thực tế với người dùng vật phẩm: nếu tượng hay quả cầu obsidian rơi vỡ trên sàn, mảnh vỡ có thể cứa đứt tay chân như mảnh kính. Dọn bằng chổi và xẻng, gói kỹ trước khi bỏ vào thùng rác, không để trẻ nhỏ và vật nuôi lại gần. Hạt vòng obsidian bị mẻ cũng có thể tạo cạnh sắc cào xước da, nên thay hạt khi thấy mẻ.

Các loại obsidian thường gặp

Thủy tinh nhân tạo giả obsidian

Vì obsidian vốn là thủy tinh, thủy tinh nhân tạo màu đen rất dễ được bán giả. Thủy tinh màu xanh lục, tím, xanh dương trong suốt được gắn tên "obsidian xanh", "obsidian tím" phần lớn là thủy tinh nhân tạo, vì obsidian tự nhiên có màu như vậy rất hiếm. Obsidian thật thường có bọt khí dẹt, vân dòng chảy khi soi đèn mạnh qua cạnh mỏng, còn thủy tinh nhân tạo có bọt tròn hoặc hoàn toàn sạch. Ánh vàng, ánh bạc thật chỉ hiện ra ở một số góc xoay; lớp tráng phủ bên ngoài thì ánh đều ở mọi góc.

Vòng tay obsidian: chọn để bền

Vòng obsidian đen hoặc ánh vàng rất phổ biến, thường có hạt lớn 10 đến 14 ly và kèm charm tỳ hưu. Vì obsidian chỉ cứng khoảng 5, các hạt cọ vào nhau và vào đồ vật lâu ngày sẽ mờ bóng dần, xuất hiện vết xước nhỏ. Điều này bình thường. Muốn vòng bền, tháo ra khi làm việc nặng, khi tập gym, khi rửa bát và khi ngủ. Kiểm tra dây chun thường xuyên; vòng đứt dây thì hạt obsidian rơi xuống nền gạch rất dễ mẻ.

Tượng, cầu và linh vật obsidian

Obsidian dễ mài bóng nên được làm thành cầu, tháp, tỳ hưu, Phật, linh vật lớn. Khối càng lớn càng nặng và càng giòn khi va. Nên chọn món có đế rộng, đặt trên mặt phẳng chắc, xa mép bàn. Tượng đặt ở nơi có trẻ em hay vật nuôi chạy nhảy thì cân nhắc đặt cao hơn hoặc cố định đế bằng keo dẻo chống trượt. Quả cầu obsidian đen không trong suốt nên không có rủi ro hội tụ nắng như cầu thạch anh trong.

Obsidian trong quan niệm phong thủy

Trong cách hiểu phổ biến, obsidian đen được gán với sự che chắn, giúp người đeo giữ bình tĩnh trước áp lực, và thuộc hành Thủy theo màu đen. Obsidian ánh vàng được gán thêm ý tài lộc nhờ ánh vàng. Đây là quan niệm truyền miệng và cách giải thích của người bán, chưa có kiểm chứng khoa học. Người chọn vì thích vẻ đẹp đen bóng, vì hợp màu, hay vì niềm tin riêng đều được; điều đáng tránh là mua với giá cao vì lời hứa "trừ tà tuyệt đối", "giữ của chắc chắn".

Nhiệt độ và obsidian

Thủy tinh nói chung, kể cả obsidian, không chịu được sốc nhiệt mạnh. Đặt quả cầu obsidian đang lạnh từ phòng máy lạnh ra ngoài nắng gắt, hoặc rửa bằng nước sôi, có thể làm xuất hiện vết nứt. Tránh để obsidian trên kính lái ô tô, cạnh bếp lửa, hoặc trong chỗ nóng hầm. Vòng obsidian đeo theo người thì không có vấn đề, vì thân nhiệt thay đổi chậm.

Vệ sinh obsidian

Rửa bằng nước ấm và vải mềm, lau khô ngay để không để lại vết nước trên bề mặt bóng. Dùng khăn sợi nhỏ để đánh bóng lại. Không dùng chất tẩy mài mòn như kem đánh răng hay bột nở, vì obsidian mềm hơn các hạt mài và sẽ trầy. Không cần ngâm muối; nếu gia đình có nếp "tẩy" vật phẩm thì chọn cách nhẹ như để dưới ánh trăng, không cần hóa chất.

Obsidian có hợp với mọi người không

Về vật chất, obsidian chỉ là thủy tinh tự nhiên, không độc, không phát xạ, ai đeo cũng được. Về quan niệm, một số người tin rằng obsidian "quá mạnh" với người nhạy cảm; đây là cách nói dân gian, không có cơ sở đo đạc. Người làm việc tay chân nhiều có lẽ nên chọn mã não hoặc ngọc nephrite vì dai hơn. Người thích màu đen nhưng muốn bền có thể cân nhắc đá tourmaline đen hoặc onyx tự nhiên.

Obsidian trong lịch sử loài người

Nhiều nền văn hóa cổ ở châu Mỹ, Địa Trung Hải và Thái Bình Dương đã dùng obsidian làm công cụ, mũi giáo và gương soi. Người Aztec đánh bóng obsidian thành gương đen. Các nhà khảo cổ dùng thành phần hóa học của obsidian để lần ra nguồn gốc mỏ đá và đường buôn bán thời xưa. Câu chuyện này giải thích vì sao obsidian được nhiều người gắn với chữ "cổ", chữ "bảo hộ", nhưng vật phẩm obsidian bán hôm nay đa phần được khai thác và mài gần đây, không phải đồ cổ.

Đá đen khác dễ nhầm với obsidian

Mã não nhuộm đen, onyx, tourmaline đen, đá bazan đen và hematit đều có thể bị nhầm với obsidian. Tourmaline đen thường có các sọc dọc theo chiều dài tinh thể, không bóng như gương. Hematit nặng hơn hẳn và có ánh kim loại xám. Mã não nhuộm đen dai hơn, mặt vỡ không sắc như obsidian. Đá bazan có lỗ rỗ nhỏ trên bề mặt. Khi mua, hỏi tên khoáng vật để biết mình đang cầm cái gì, vì mỗi loại có cách giữ gìn khác nhau.

Vòng obsidian cho trẻ em: nên cẩn thận

Hạt obsidian lớn và nặng, trẻ nhỏ có thể cho vào miệng, và hạt vỡ thì sắc. Không nên cho trẻ dưới ba tuổi đeo vòng hạt, bất kể chất liệu gì, vì nguy cơ hóc và thắt. Với trẻ lớn hơn, nếu gia đình muốn con có một món hộ thân, chọn mặt dây nhỏ gắn chắc trên dây có khóa tự bung khi bị kéo mạnh, hoặc để vật phẩm ở góc phòng con thay vì đeo trên người.

Chọn món obsidian đầu tiên

Một chuỗi obsidian đen hạt vừa cổ tay, hoặc một tỳ hưu obsidian ánh vàng cỡ nhỏ đặt bàn, là lựa chọn hợp lý cho người mới. Kiểm tra từng hạt không mẻ, lỗ khoan nhẵn, tượng không nứt ở chân. Các mẫu tỳ hưu và vòng obsidian có thể xem tại gian tỳ hưu phong thủy của Thế Giới Phong Thủy, và nhớ hỏi người bán món đó là obsidian tự nhiên hay thủy tinh nhân tạo.

Câu hỏi thường gặp