Đá aura mạ titan, hốc đá nhuộm, cụm đá dán ghép: nhận biết các món trưng bày đã qua tay người
Trả lời ngắn: thạch anh "aura" óng ánh cầu vồng là thạch anh thật được phủ một lớp kim loại siêu mỏng bằng máy; hốc đá có màu xanh dương, hồng neon thường là agate nhuộm; nhiều cụm tinh thể và khối đá thô được dán ghép từ mảnh rời lên đế. Các món này vẫn là đá thật một phần, đẹp và hợp để trưng bày, nhưng giá phải khác đá tự nhiên nguyên trạng, và cách giữ gìn cũng khác.
Đá trưng bày như cụm thạch anh, hốc đá, khối đá thô ngày càng được ưa chuộng để đặt phòng khách, bàn làm việc. Bài về xử lý đá trước đây của site nói chủ yếu về đá làm vòng, tượng. Bài này tập trung vào những món đá để bày, nơi các kiểu phủ, nhuộm, ghép rất phổ biến.
Thạch anh aura: lớp phủ cầu vồng
Aura là cách gọi thương mại cho thạch anh được phủ hơi kim loại như titan, niobi, vàng trong buồng chân không, tạo lớp mỏng phản xạ màu cầu vồng, xanh lam, hồng. Bên dưới vẫn là thạch anh thật, thường là cụm thạch anh trắng.
- Màu óng ánh như vệt dầu trên nước, đổi màu khi nghiêng.
- Màu chỉ ở bề mặt; chỗ mẻ, chỗ gãy lộ thạch anh trong.
- Đầu nhọn tinh thể hay bị mòn lớp phủ trước.
Aura không phải đá giả, chỉ là đá đã phủ. Không có khoáng vật tự nhiên nào sẵn màu cầu vồng kim loại đều khắp như vậy, nên khi người bán gọi là "thạch anh cầu vồng tự nhiên", đó là gọi sai.
Hốc đá agate nhuộm màu
Hốc đá (geode) là khối đá rỗng ruột, bên trong có tinh thể hoặc lớp agate. Hốc agate tự nhiên thường màu xám, nâu, trắng, xanh nhạt. Các màu rực như xanh dương neon, hồng sen, tím đậm, xanh lá chói thường là nhuộm. Agate có cấu trúc xốp ở mức rất nhỏ nên hút màu tốt, thợ ngâm vào thuốc nhuộm để có màu đẹp.
Dấu hiệu nhuộm: màu đậm dồn ở các lớp xốp và đường nứt, màu quá rực so với đá tự nhiên, chỗ mài nhẵn lộ màu đậm nhạt bất thường. Hốc nhuộm vẫn là đá thật, chỉ màu là do người.
Hốc thạch anh tím nhuộm hoặc phủ
Hốc thạch anh tím tự nhiên có sắc tím từ nhạt tới đậm, thường đậm hơn ở đầu tinh thể. Có hốc tím được tăng màu bằng nhuộm hoặc phủ, nhất là hốc nhỏ giá rẻ. Màu tím phủ thường đều quá mức, có khi đọng ở chân tinh thể. Hốc thạch anh tím thật màu đẹp có giá cao, nên một hốc lớn, tím đậm, giá rẻ bất thường cần được hỏi kỹ.
Cụm tinh thể dán ghép
Cụm thạch anh tự nhiên mọc chung trên một nền đá mẹ. Khi khai thác, nhiều tinh thể bị gãy rời; người ta gom lại dán lên một đế đá hoặc dán bù những tinh thể đẹp vào cụm cho đầy. Kết quả trông như một cụm lớn tự nhiên.
- Nhìn chân tinh thể: tinh thể mọc tự nhiên liền với nền, tinh thể dán có viền keo bóng.
- Hướng tinh thể quá ngẫu nhiên hoặc quá đều, không theo nền đá mẹ.
- Lật xem đáy: đáy phủ thạch cao, xi măng, keo dày thường che chỗ ghép.
- Gõ nhẹ tinh thể có thể lung lay nếu keo yếu.
Đá thô gắn đế, khối đá "ghép mặt"
Nhiều khối đá thô trưng bày được cắt phẳng đáy và gắn đế gỗ, đế kim loại để đứng vững. Đây là gia công bình thường. Cần phân biệt với khối "ghép mặt": một lớp đá đẹp mỏng dán lên khối đá thường hoặc vật liệu khác cho đẹp mắt. Nhìn cạnh khối thấy đường ranh giới thẳng giữa hai loại đá là dấu hiệu.
Đá nhuộm và đá phủ có hại không
Đặt trưng bày thì đá nhuộm, đá phủ không gây hại. Chỉ nên lưu ý: không ngâm đá nhuộm vào nước uống, không dùng làm vật đựng đồ ăn, không để trẻ nhỏ ngậm. Thuốc nhuộm có thể phai ra khi gặp nước, nắng. Lớp phủ kim loại cũng có thể bong khi chà mạnh.
Giữ gìn từng loại
| Loại | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Thạch anh aura | Lau nhẹ bằng chổi mềm, khăn khô | Chà xát, rửa bằng chất tẩy, ngâm muối |
| Hốc agate nhuộm | Để trong nhà, lau khô | Nắng gắt lâu ngày, ngâm nước |
| Cụm dán ghép | Đặt chỗ vững, ít di chuyển | Va đập, nhấc bằng tinh thể |
| Hốc thạch anh tím | Tránh nắng trực tiếp | Để bậu cửa sổ nắng chiều |
Thạch anh tím tự nhiên cũng có thể phai màu khi để nắng gắt lâu năm, nên dù thật hay đã xử lý, đặt nơi không có nắng trực tiếp là tốt nhất.
Các câu nên hỏi người bán
- Màu này là tự nhiên, nhuộm hay phủ?
- Cụm này mọc tự nhiên trên nền hay có dán ghép?
- Đế gắn bằng gì, có cắt phẳng đáy không?
- Trọng lượng bao nhiêu, đặt kệ nào thì chịu được?
Người bán đá trưng bày lâu năm thường trả lời thẳng. Câu trả lời vòng vo kiểu "đá phong thủy tự nhiên cả" là lúc nên hỏi lại.
An toàn khi bày đá nặng
Cụm đá và hốc đá lớn có thể nặng nhiều ký. Đặt trên mặt phẳng chắc, có đệm chống trượt, không đặt trên kệ cao nơi trẻ có thể kéo đổ. Tinh thể nhọn có thể gây xước tay; nhà có trẻ nhỏ nên chọn chỗ ngoài tầm với. Khi di chuyển, nâng từ đáy, không nhấc bằng tinh thể.
Đá thô "tự nhiên" bị đánh bóng một phần
Một kiểu gia công khác là đánh bóng một mặt của khối đá thô, để lộ màu và vân đẹp bên trong, còn các mặt khác giữ nguyên dáng thô. Đây là gia công bình thường và thường làm đẹp hơn. Chỉ cần lưu ý mặt bóng có thể được phủ thêm lớp sáp hoặc keo để trông trong và sáng hơn. Chạm tay thấy hơi dính, nhìn thấy lớp bóng như sơn đọng ở chỗ lõm là dấu hiệu có phủ. Lớp phủ này lâu ngày có thể mờ, ngả vàng.
Màu tự nhiên của các loại đá trưng bày hay gặp
| Loại đá | Màu tự nhiên thường gặp | Màu dễ là nhuộm, phủ |
|---|---|---|
| Agate (mã não) | Xám, nâu, trắng, cam, xanh nhạt | Xanh dương neon, hồng sen, tím rực |
| Thạch anh trắng | Trong, trắng sữa | Cầu vồng kim loại, xanh óng |
| Thạch anh tím | Tím nhạt tới tím đậm, không đều | Tím đều tăm tắp ở hốc giá rẻ |
| Calcite | Trắng, vàng mật, cam, xanh nhạt | Màu chói đều, bề mặt bóng như phủ |
Bảng chỉ để gợi ý chỗ nên hỏi, không phải phép kết luận. Có đá tự nhiên màu rất đẹp, và có đá nhuộm màu rất kín đáo.
Mua đá trưng bày làm quà
Đá trưng bày là món quà tân gia, khai trương được nhiều người chọn. Khi làm quà, hãy chọn món có đế vững, đóng hộp chắc, kèm một tấm thiệp ghi rõ tên đá và cách giữ gìn, ví dụ "thạch anh phủ titan, lau nhẹ bằng khăn khô, tránh nắng". Người nhận sẽ biết chăm đúng cách, và món quà không bị hiểu nhầm là đá tự nhiên khi thực tế đã qua xử lý.
Đẹp là đủ, miễn mua đúng giá
Một cụm aura óng ánh hay một hốc agate xanh rực vẫn là món trang trí đẹp, hợp với nhiều không gian. Điều cần giữ là trả đúng giá cho đá đã qua xử lý, và hiểu cách chăm cho từng loại. Khi chọn đá tím để bày, có thể xem các mẫu tại gian thạch anh tím của Thế Giới Phong Thủy và hỏi người bán rõ màu là tự nhiên hay đã xử lý trước khi chọn món.