Những món quà dễ phạm kiêng theo quan niệm dân gian: vì sao bị ngại và cách tặng khéo nếu vẫn muốn tặng
Trả lời ngắn: những món hay bị ngại khi làm quà là gương, đồng hồ, dao kéo và đồ sắc nhọn, khăn tay, giày dép, ô dù, hoa trắng toàn bộ và một số con số. Lý do phần lớn đến từ cách đọc gần âm hoặc từ liên tưởng chia ly, tang lễ, không phải từ tác hại thật. Nếu người nhận không kiêng hoặc thật sự cần món đó, vẫn có thể tặng, nhưng nên hỏi trước, kèm lời chúc rõ ý tốt, và với người kiêng thì chọn món khác cho êm.
Kiêng kỵ trong quà tặng là chuyện văn hóa, mỗi vùng, mỗi gia đình giữ một mức. Người trẻ thành phố có thể không để ý, nhưng ông bà, đối tác người Hoa, gia đình gốc miền quê có khi rất để tâm. Biết lý do của từng lời kiêng giúp quyết định khi nào nên tránh, khi nào có thể nhẹ tay.
Bảng các món hay bị kiêng và lý do
| Món | Lý do thường được nêu | Mức phổ biến |
|---|---|---|
| Đồng hồ (nhất là đồng hồ treo) | Với người Hoa, "tặng đồng hồ" đọc gần với "lo việc tang" | Phổ biến trong cộng đồng người Hoa |
| Gương | Gương vỡ gắn với chia lìa; có nơi cho là "phản" khí | Khá phổ biến |
| Dao, kéo, đồ sắc nhọn | Gợi ý "cắt đứt" quan hệ | Rất phổ biến |
| Khăn tay | Gắn với lau nước mắt, chia tay | Phổ biến |
| Giày dép | Gợi ý người nhận "đi xa", rời bỏ | Một số nơi |
| Ô dù | Âm Hán Việt "tán" gần với "tan" | Một số nơi |
| Hoa trắng toàn bộ, hoa cúc trắng | Hay dùng trong tang lễ | Phổ biến |
| Số 4 (bộ bốn món) | Âm Hán Việt "tứ" gần âm "tử" | Phổ biến với người Hoa, Nhật, Hàn |
Đồng hồ: kiêng ở đâu, với ai
Lời kiêng tặng đồng hồ chủ yếu đến từ tiếng Hoa, nơi "tặng đồng hồ" phát âm gần với cụm từ chỉ việc lo tang cho người già. Với người Việt, nhiều người không bận tâm và còn thích nhận đồng hồ đeo tay tốt. Tặng đối tác hay ông bà gốc Hoa thì nên tránh. Nếu người nhận chủ động muốn một chiếc đồng hồ, có thể để họ "mua tượng trưng" một đồng nhỏ, một cách làm dân gian để món quà thành món mua.
Gương và gương bát quái
Gương thường được coi là vật nhạy cảm trong phong thủy: đặt sai chỗ bị cho là "phản" khí, gương vỡ bị gắn với chia lìa. Gương bát quái càng nhạy hơn vì gắn với ý "trấn". Tặng gương làm quà dễ khiến người nhận phải lo chuyện treo ở đâu cho đúng. Nếu muốn tặng gương trang trí đẹp cho người không kiêng, nên hỏi trước và để họ tự chọn chỗ.
Dao kéo và đồ sắc nhọn
Bộ dao bếp tốt là món rất thiết thực, nhưng lời kiêng "cắt đứt tình cảm" khá phổ biến. Cách dân gian thường làm là người nhận gửi lại một đồng tiền nhỏ, coi như mua chứ không nhận tặng. Với kiếm, dao trang trí phong thủy, ngoài lời kiêng còn có chuyện an toàn: vật sắc nhọn trưng bày trong nhà có trẻ nhỏ là rủi ro thật.
Khăn tay, giày dép, ô dù
Ba món này có lời kiêng ít phổ biến hơn, phụ thuộc vùng miền và gia đình. Với người yêu, bạn đời, nhiều người vẫn tặng giày, khăn như món quà chăm sóc, kèm lời chúc rõ ràng. Với người lớn tuổi, đối tác, nên tránh cho chắc.
Màu sắc và hoa
Hoa trắng toàn bộ, nhất là hoa cúc trắng, gắn với tang lễ ở nhiều nơi. Màu đen, trắng chủ đạo trong gói quà cũng có thể bị ngại trong dịp vui. Dịp Tết, khai trương, mừng thọ nên dùng màu tươi như đỏ, vàng, hồng. Với vật phẩm, màu đá theo mệnh người nhận là lời chúc thêm, không bắt buộc.
Con số trong quà tặng
Bộ bốn món, số tiền có số 4 thường bị tránh với người Hoa, Nhật, Hàn vì gần âm "tử". Người Việt cũng có nhiều người kiêng. Ngược lại, số 8, số 9 thường được ưa. Khi tặng bộ quà nhiều món, tránh đúng bốn món; số lẻ hay số chẵn thì tùy vùng có quan niệm khác nhau.
Tặng khéo khi người nhận cần món đó
- Hỏi trước: "Anh/chị có ngại đồng hồ không, em định tặng một chiếc đeo tay."
- Nếu người nhận ngại, đề nghị họ trả tượng trưng một đồng nhỏ.
- Kèm thiệp ghi rõ ý chúc tốt, để món quà gắn với lời chúc chứ không gắn với lời kiêng.
- Ghép món "kiêng" với một món ý nghĩa đẹp, như bộ dao kèm một chiếc hồ lô nhỏ.
Đừng để lời kiêng thành nỗi sợ
Những lời kiêng này là nét văn hóa, giúp người tặng tế nhị. Nhưng không nên vì chúng mà lo lắng quá mức, hay tin rằng nhận một chiếc khăn tay sẽ khiến tình cảm tan vỡ thật. Tình cảm bền hay không là do cách đối xử với nhau. Cũng nên tỉnh táo trước những người bán hàng dùng lời kiêng để ép mua món "hóa giải" đắt tiền.
Lời kiêng khác nhau giữa các vùng miền
Có những lời kiêng phổ biến ở miền này nhưng ít gặp ở miền khác. Gia đình gốc Bắc có thể giữ nhiều lệ về ngày giờ, màu sắc; cộng đồng người Hoa ở Nam Bộ để ý nhiều tới âm đọc và con số. Khi tặng quà cho người ở vùng khác, hỏi qua người quen về những điều gia đình đó hay giữ là cách đơn giản nhất.
Kiêng kỵ trong dịp cưới và mừng em bé
Dịp cưới, nhiều gia đình kiêng quà có ý "chia đôi" như đồ đi lẻ một chiếc, kiêng màu tang. Dịp mừng em bé, ngoài các lời kiêng còn có chuyện an toàn: không tặng đồ có chi tiết nhỏ, dây dài, pin cúc áo, nam châm nhỏ vì trẻ có thể nuốt. Với bé sơ sinh, quà nên là đồ dùng an toàn cho trẻ, vật phẩm nếu có thì dành cho bố mẹ đặt trong nhà, không đeo cho bé khi bé ngủ.
Khi chính người tặng không tin kiêng kỵ
Người tặng có thể không tin những lời kiêng này, nhưng món quà là để người nhận vui. Tôn trọng điều họ giữ không có nghĩa là tin theo, mà là tế nhị. Chọn một món khác ít tốn công hơn nhiều so với để người nhận khó xử, nhất là khi người nhận là bậc lớn tuổi hay đối tác lần đầu làm ăn.
Kiêng kỵ khi tặng quà cho người đang ốm
Thăm người ốm, nhiều nơi kiêng mang hoa trắng, hoa có mùi quá nồng, hay quà có ý "chia ly". Về thực tế, người bệnh cũng cần quà nhẹ nhàng: tránh hoa có phấn với người dị ứng, tránh đồ có mùi mạnh trong phòng bệnh. Một vật phẩm nhỏ mang ý bình an như hồ lô gỗ, kèm đồ ăn bệnh nhân được phép dùng, là lựa chọn tế nhị. Hỏi người nhà trước về điều kiêng và chế độ ăn.
Khi đã lỡ tặng món bị kiêng
Nếu sau khi tặng mới biết người nhận kiêng món đó, có thể chủ động nói lời xin lỗi nhẹ nhàng và đề nghị đổi món khác, hoặc để họ trả lại một đồng tượng trưng theo cách dân gian. Đa số người nhận sẽ cảm kích sự tinh ý này. Đừng quá lo lắng: một món quà lỡ phạm kiêng không làm hỏng quan hệ, cách cư xử sau đó mới quan trọng.
Món an toàn khi không biết người nhận kiêng gì
Khi không chắc, chọn món có ý nghĩa tốt rõ ràng và ít bị kiêng như hồ lô, gậy như ý, cây tài lộc, đá khối, tranh phong cảnh. Gậy như ý mang ý "vạn sự như ý", là lời chúc dễ hiểu với nhiều người. Có thể xem gậy như ý trên thegioiphongthuy.com, chọn cỡ vừa đặt kệ hoặc bàn làm việc.