Sư tử, kỳ lân đá trước cửa: phân biệt con đực con cái, chọn kích thước theo cổng và đặt cho vững
Trả lời ngắn: đôi sư tử đá theo cách tạo hình phổ biến gồm con đực đặt chân lên quả cầu và con cái đặt chân lên sư tử con. Đứng trong nhà nhìn ra, con đực thường đặt bên trái, con cái bên phải. Kích thước tượng (tính cả đế) nên khoảng một phần ba tới một nửa chiều cao trụ cổng, không che lối đi. Đế phải được cố định chắc vào nền, vì một bức tượng đá vài chục ký đổ xuống là nguy hiểm thật sự, nhất là với trẻ em hay leo trèo.
Sư tử đá canh cổng có gốc từ kiến trúc Trung Hoa, phổ biến trước cung điện, đình chùa, dinh thự, rồi lan rộng ra nhà dân. Ở Việt Nam, bên cạnh sư tử còn có nghê, linh vật thuần Việt hay thấy ở đình làng, lăng mộ. Kỳ lân cũng được dùng với ý nghĩa tương tự. Những linh vật này mang ý nghĩa canh giữ, bảo vệ ngôi nhà.
Sư tử, kỳ lân và nghê: phân biệt nhanh
| Linh vật | Đặc điểm tạo hình | Nơi hay gặp |
|---|---|---|
| Sư tử (sư tử Trung Hoa) | bờm xoăn, miệng ngậm ngọc, chân vờn cầu hoặc sư tử con | cổng nhà, cổng công ty, khách sạn |
| Kỳ lân | đầu rồng, thân hươu hoặc ngựa, có vảy, có sừng | cổng nhà, đền miếu |
| Nghê | dáng chó, mình thon, bờm cách điệu, mang nét Việt | đình làng, lăng mộ, nhà thờ họ |
Ba linh vật đều mang ý nghĩa canh giữ. Nghê được nhiều người chuộng khi muốn giữ nét kiến trúc truyền thống Việt.
Con đực, con cái và cách đặt
Trong cách tạo hình phổ biến, sư tử đực đặt một chân trước lên quả cầu (tượng trưng cho quyền lực, sự bao quát), sư tử cái đặt chân lên một con sư tử nhỏ (tượng trưng cho sự che chở, nòi giống). Cách đặt phổ biến: đứng trong nhà nhìn ra cổng, con đực bên trái, con cái bên phải. Một số nơi lại tính khi đứng ngoài nhìn vào. Khi chưa rõ, nên hỏi thợ làm tượng hoặc người có kinh nghiệm ở địa phương.
Hai con nên quay mặt ra ngoài, hơi chếch vào nhau một chút, tạo thế đối xứng với cổng. Đặt lệch, mỗi con một cỡ, một màu đá sẽ làm cổng trông mất cân đối.
Chọn kích thước theo cổng
- Cổng nhà phố, trụ cổng cao 1,5–2 m: tượng cao 40–60 cm (chưa tính đế).
- Cổng biệt thự, trụ cao 2,5–3 m: tượng 70–100 cm.
- Cổng công ty, nhà xưởng: tượng lớn hơn, cần tính toán móng riêng.
- Đặt trên trụ cổng: tượng phải nhỏ hơn mặt trụ, có bắt vít hoặc chốt định vị.
Nguyên tắc chung: tượng không được chiếm lối đi, không che tầm nhìn khi lùi xe ra vào cổng. Tượng to quá so với cổng vừa nặng nề vừa gây nguy hiểm khi xe ra vào.
Đá tự nhiên, đá đúc hay composite
| Chất liệu | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Đá tự nhiên (đá xanh, đá trắng, granite) | bền, đẹp theo thời gian, chạm khắc sắc nét | rất nặng, giá cao |
| Đá đúc (bột đá + xi măng) | giá vừa, nhiều mẫu | kém bền hơn, có thể nứt, phai màu |
| Composite, nhựa giả đá | nhẹ, rẻ, dễ di chuyển | trông kém thật, dễ bị gió đổ nếu không cố định |
| Đồng | sang, bền | giá rất cao, cần chống trộm |
Đá tự nhiên nguyên khối gõ nghe tiếng chắc, vân đá liền mạch, mặt cắt có tinh thể nhỏ. Đá đúc có thể có bọt khí ở mặt đáy, màu đều hơn. Không có loại nào sai, quan trọng là giá đúng với chất liệu.
Đế và móng: phần quyết định an toàn
Tượng đá cỡ 50 cm có thể nặng vài chục đến cả trăm ký. Một số điểm cần làm đúng:
- Đặt trên nền bê tông phẳng, đã đầm chắc, không đặt trên đất mềm hay gạch lát lỏng.
- Cố định tượng với đế bằng keo chuyên dụng hoặc chốt; đế cố định với nền.
- Kiểm tra định kỳ sau mùa mưa: tượng có nghiêng, đế có nứt không.
- Không cho trẻ trèo lên tượng, cưỡi lên lưng sư tử, kể cả khi tượng trông rất vững.
Đã có những tai nạn đáng tiếc khi trẻ trèo lên tượng, cột trang trí chưa được cố định và bị đè. Đây là phần không thể xem nhẹ dù tượng chỉ để trang trí.
Đặt sư tử ở nhà phố không có sân
Nhà phố mở cửa thẳng ra vỉa hè thường không có chỗ cho đôi sư tử lớn. Đặt tượng trên vỉa hè có thể vi phạm quy định về lòng lề đường và cản người đi bộ. Có thể chọn đôi sư tử nhỏ đặt hai bên cửa phía trong nhà, hoặc đặt trên bậc thềm thuộc phần nhà mình. Quy định về sử dụng vỉa hè thay đổi theo địa phương, nên hỏi chính quyền khu phố nếu chưa rõ.
Sư tử trong nhà và sư tử ngoài cổng
Có đôi sư tử cỡ nhỏ (20–30 cm) bằng đồng, đá hay gốm đặt trong phòng khách, hai bên kệ tivi hoặc cửa chính phía trong. Quan niệm phổ biến vẫn giữ nguyên cách đặt đối xứng, mặt hướng ra cửa. Tránh đặt sư tử hướng vào phòng ngủ hay quay mặt vào bàn ăn, vì nhiều người cho rằng linh vật canh giữ phải nhìn ra phía ngoài.
Giữ gìn tượng đá ngoài trời
- Rêu, bụi: chải bằng bàn chải mềm và nước sạch.
- Tránh máy xịt áp lực mạnh vào chi tiết mảnh như bờm, răng, móng.
- Không dùng axit tẩy rửa: đá tự nhiên, nhất là đá vôi, đá trắng bị ăn mòn.
- Đá đúc nứt chân chim: trám sớm để nước không thấm sâu làm nứt rộng.
Miệng ngậm ngọc và những chi tiết chạm khắc
Nhiều tượng sư tử đá có viên ngọc tròn trong miệng, lăn được nhưng không lấy ra được, vì được tạc liền khối với tượng. Đây là chi tiết thể hiện tay nghề thợ đá. Bờm xoăn đều, móng chân rõ, mắt có thần là dấu hiệu tượng làm kỹ. Tượng đá đúc thường không có ngọc lăn được và các chi tiết mềm hơn. Khi đi chọn, xem tượng trực tiếp ở nhiều góc, dưới ánh sáng tự nhiên, để thấy rõ đường nét.
Vận chuyển và lắp đặt
Tượng đá lớn cần xe chuyên chở, dây đai và nhiều người, hoặc máy nâng. Khi lắp, dùng ván kê, con lăn, không nâng tượng bằng phần đầu hay chân trước dễ gãy. Nhiều xưởng đá nhận lắp đặt tận nơi; nên hỏi rõ chi phí lắp, việc làm móng và bảo hành nứt vỡ khi vận chuyển trước khi đặt hàng.
Nghê Việt: lựa chọn đáng cân nhắc
Nghê là linh vật xuất hiện nhiều trong kiến trúc đình làng, lăng tẩm Việt Nam, dáng thon, đuôi và bờm cách điệu thành hình lửa hoặc mây. So với sư tử, nghê mềm mại và mang dấu ấn bản địa rõ hơn, hợp với nhà có kiến trúc truyền thống, nhà thờ họ, nhà vườn. Đôi nghê đặt cổng mang cùng ý nghĩa canh giữ như sư tử.
Lời chào hàng cần tỉnh táo
"Sư tử phải đặt đúng ngày giờ mới có tác dụng trấn trạch", "sư tử không khai quang thì không canh được nhà" là những câu thường đi kèm phí dịch vụ. Chọn ngày đặt là nếp của một số gia đình, có thể tự xem lịch hoặc hỏi người lớn. Phần quan trọng hơn là thi công móng chắc và đặt an toàn.
Có thể xem các mẫu sư tử, kỳ lân, linh vật canh cổng tại chuyên mục rồng phượng kỳ lân của Thế Giới Phong Thủy, hỏi rõ cân nặng và kích thước đế trước khi đặt.